Μεταξύ της εμπιστοσύνης και του κινδύνου πόσο ασφαλής είναι η ιατρική μας περίθαλψη;

Αξιώσεις αποζημίωσης λόγω ιατρικών σφαλμάτων στη Γερμανία

Αριθμός καταγεγραμμένων ιατρικών σφαλμάτων και αιτήσεων αποζημίωσης  

• Σύμφωνα με την «Έκθεση των Επιτροπών Εμπειρογνωμόνων και των Φορέων Διαιτησίας» της Ομοσπονδιακής Ιατρικής Ένωσης, το 2022 υποβλήθηκαν συνολικά περίπου 10.200 αιτήσεις για την αξιολόγηση υποτιθέμενων ιατρικών σφαλμάτων.
• Σε περίπου 3.800 περιπτώσεις επιβεβαιώθηκε ιατρικό σφάλμα. Αυτό αντιστοιχεί σε περίπου το 37% των εξετασθέντων περιστατικών. Σε περίπου 2.100 περιπτώσεις, το σφάλμα οδήγησε σε βλάβη της υγείας, η οποία δικαιολογούσε την ευθύνη του ιατρού ή του νοσοκομείου.

Συχνότεροι τομείς σφαλμάτων

Ύψος των αποζημιώσεων

• Κατά μέσο όρο, οι γιατροί και τα νοσοκομεία καταβάλλουν αποζημιώσεις ύψους περίπου 50.000 έως 100.000 ευρώ σε επιβεβαιωμένες περιπτώσεις ιατρικών σφαλμάτων. Ωστόσο, το ποσό αυτό μπορεί να διαφέρει σημαντικά ανάλογα με τη σοβαρότητα της βλάβης.
• Σε σοβαρές περιπτώσεις που οδηγούν σε μόνιμες βλάβες, αναπηρία ή θάνατο, οι αποζημιώσεις μπορεί να ανέρχονται σε αρκετές εκατοντάδες χιλιάδες έως και πάνω από ένα εκατομμύριο ευρώ.
• Σύμφωνα με στοιχεία της Γενικής Ένωσης Γερμανικών Ασφαλιστικών Εταιρειών (GDV), το συνολικό ύψος των αποζημιώσεων που καταβλήθηκαν για ιατρικά λάθη το έτος 2022 ανήλθε σε περίπου 400 εκατομμύρια ευρώ. Το ποσό αυτό αποτελείται από αποζημιώσεις, αποζημιώσεις για σωματική και ψυχική οδύνη καθώς και συντάξεις.

Ασφαλιστικά περιστατικά

• Οι γιατροί και οι κλινικές διαθέτουν συνήθως ασφάλιση αστικής ευθύνης, οπότε οι αξιώσεις αποζημίωσης καλύπτονται συχνά από τις ασφαλιστικές εταιρείες. Ο μέσος αριθμός ασφαλιστικών περιστατικών που σχετίζονται με ιατρικά λάθη κυμαίνεται μεταξύ 15.000 και 20.000 περιπτώσεων ετησίως.
• Ιδιαίτερα δαπανηρές είναι οι περιπτώσεις στις οποίες πρέπει να αναληφθούν δια βίου έξοδα, όπως για παράδειγμα σε περιπτώσεις λανθασμένης θεραπείας που οδηγούν σε μόνιμες αναπηρίες.

Εξέλιξη των αιτήσεων αποζημίωσης τα τελευταία χρόνια

• Τα τελευταία χρόνια, ο αριθμός των αναφερόμενων ιατρικών σφαλμάτων παρέμεινε σχετικά σταθερός, ωστόσο τα μέσα ποσά αποζημίωσης έχουν αυξηθεί. Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι τα σοβαρά σφάλματα καταγράφονται καλύτερα και, κατά συνέπεια, οι αξιώσεις αποζημίωσης είναι αντίστοιχα υψηλότερες.

Ποιες είναι οι νέες γνώσεις και εξελίξεις σχετικά με το θέμα της ασφάλειας των ασθενών;

Τα τελευταία χρόνια, το θέμα της ασφάλειας των ασθενών έχει εξελιχθεί συνεχώς μέσω διαφόρων ερευνητικών εργασιών, μελετών και έργων. Ακολουθούν μερικά από τα πιο πρόσφατα ευρήματα και εξελίξεις στον τομέα της ασφάλειας των ασθενών:

Η σημασία της ψηφιακής μεταμόρφωσης

• Ο ψηφιακός μετασχηματισμός του τομέα της υγείας διαδραματίζει ολοένα και μεγαλύτερο ρόλο στη βελτίωση της ασφάλειας των ασθενών. Τα ηλεκτρονικά ιατρικά αρχεία (eGA), η τηλεϊατρική και τα ψηφιακά συστήματα αναφοράς σφαλμάτων επιτρέπουν την αποτελεσματικότερη τεκμηρίωση, επικοινωνία και πρόληψη σφαλμάτων.
• Μελέτες δείχνουν ότι η εφαρμογή ηλεκτρονικών προγραμμάτων φαρμακευτικής αγωγής μπορεί να μειώσει τον κίνδυνο σφαλμάτων στη χορήγηση φαρμάκων έως και κατά 60%, καθώς οι αλληλεπιδράσεις αναγνωρίζονται καλύτερα και αποφεύγονται τα σφάλματα στη δοσολογία.

Βελτίωση της επικοινωνίας και της ομαδικής εργασίας

• Μία από τις συχνότερες αιτίες ιατρικών σφαλμάτων είναι τα προβλήματα επικοινωνίας μεταξύ του ιατρικού προσωπικού. Νέες μελέτες τονίζουν τη σημασία των τυποποιημένων πρωτοκόλλων παράδοσης και των τακτικών προγραμμάτων κατάρτισης στην επικοινωνία, προκειμένου να αποφεύγονται οι παρεξηγήσεις και η απώλεια πληροφοριών.
• Το «SBAR» (Situation, Background, Assessment, Recommendation) είναι ένα μοντέλο επικοινωνίας που χρησιμοποιείται πλέον σε πολλά ιδρύματα για τη μετάδοση πληροφοριών με σαφή και δομημένο τρόπο.

Συμμετοχή των ασθενών και κουλτούρα ασφάλειας

• Υπάρχουν όλο και περισσότερες ενδείξεις ότι η συμμετοχή των ασθενών στη διαδικασία θεραπείας αυξάνει την ασφάλεια. Οι ασθενείς που θέτουν ενεργά ερωτήσεις και συμμετέχουν στις διαδικασίες λήψης αποφάσεων συμβάλλουν στον εντοπισμό και την πρόληψη των λαθών.
• Οι οργανισμοί υγείας που καλλιεργούν μια ανοιχτή κουλτούρα σφαλμάτων, στην οποία τα σφάλματα και τα παρ’ ολίγον σφάλματα μπορούν να αναφέρονται χωρίς φόβο τιμωρίας, παρουσιάζουν σημαντικά χαμηλότερα ποσοστά σφαλμάτων. Αυτή η διαπίστωση έχει οδηγήσει όλο και περισσότερους οργανισμούς να εισάγουν ένα «CIRS» (Critical Incident Reporting System, Σύστημα Αναφοράς Κρίσιμων Περιστατικών).

Τεχνητή Νοημοσύνη (ΤΝ) και ανάλυση δεδομένων

• Η τεχνητή νοημοσύνη (AI) χρησιμοποιείται όλο και περισσότερο για την έγκαιρη αναγνώριση κινδύνων. Τα συστήματα που βασίζονται στην τεχνητή νοημοσύνη μπορούν, για παράδειγμα, να παρακολουθούν σε πραγματικό χρόνο τα ζωτικά σημεία των ασθενών και να επισημαίνουν έγκαιρα τυχόν ανωμαλίες, βοηθώντας έτσι το προσωπικό στη λήψη αποφάσεων.
• Οι αναλύσεις με AI επιτρέπουν την αξιολόγηση μεγάλων ποσοτήτων δεδομένων ασθενών και, έτσι, τον εντοπισμό πιθανών παραγόντων κινδύνου για ιατρικά λάθη.

Νοσοκομειακές λοιμώξεις

• Πρόσφατες μελέτες δείχνουν ότι οι λοιμώξεις που εμφανίζονται στα νοσοκομεία (νοσοκομειακές λοιμώξεις) εξακολουθούν να αποτελούν σημαντικό πρόβλημα ασφάλειας. Ωστόσο, νέες στρατηγικές, όπως η εντατικότερη χρήση απολυμαντικών χεριών, η εφαρμογή αυστηρών πρωτοκόλλων υγιεινής και η χρήση τεχνολογιών απολύμανσης με υπεριώδη ακτινοβολία (UV), έχουν οδηγήσει σε μετρήσιμη μείωση αυτών των λοιμώξεων. Σημαντικά βοηθήματα αποτελούν ο εξοπλισμός ατομικής προστασίας και τα απολυμαντικά για το προσωπικό των υγειονομικών ιδρυμάτων, προκειμένου να αποφεύγονται πιθανές νοσοκομειακές λοιμώξεις.

Σε ποιες μονάδες ισχύουν αυτά τα ευρήματα;

Τα παραπάνω συμπεράσματα για τη βελτίωση της ασφάλειας των ασθενών ισχύουν για μια πληθώρα υγειονομικών μονάδων:

Νοσοκομεία: Τα νοσοκομεία είναι ιδιαίτερα ευάλωτα σε κινδύνους για την ασφάλεια των ασθενών, καθώς εκεί πραγματοποιούνται πολύπλοκες ιατρικές επεμβάσεις και αλληλεπιδρούν πολλά διαφορετικά τμήματα. Η χρήση λιστών ελέγχου, ψηφιακών συστημάτων τεκμηρίωσης και συστημάτων αναφοράς σφαλμάτων είναι ιδιαίτερα σημαντική σε αυτή την περίπτωση.

Ιατρεία και μονάδες εξωτερικών ασθενών: Και στις μονάδες εξωτερικών ασθενών υπάρχουν κίνδυνοι για ιατρικά λάθη. Εδώ, η ακριβής τεκμηρίωση του ιστορικού του ασθενούς, η επικοινωνία μεταξύ των διαφόρων ιατρών και η ασφαλής συνταγογράφηση φαρμάκων διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο. Τα συστήματα αναφοράς λαθών εισάγονται επίσης όλο και περισσότερο σε αυτόν τον τομέα.

Μονάδες φροντίδας: Στα γηροκομεία και στις μονάδες υποστηριζόμενης διαβίωσης, τα λάθη στη χορήγηση φαρμάκων και οι πτώσεις αποτελούν συχνά προβλήματα ασφάλειας. Τα ψηφιακά σχέδια φαρμακευτικής αγωγής, η εκπαίδευση του προσωπικού φροντίδας και τα μέτρα πρόληψης των πτώσεων συμβάλλουν στη βελτίωση της ασφάλειας.

Κέντρα αποκατάστασης: Στα κέντρα αποκατάστασης, όπου οι ασθενείς συχνά λαμβάνουν μακροχρόνια φροντίδα, η ακριβής τεκμηρίωση και η συνεχής παρακολούθηση της διαδικασίας αποκατάστασης είναι καθοριστικής σημασίας για την ασφάλεια των ασθενών.

Φαρμακεία: Και τα φαρμακεία συμβάλλουν στην ασφάλεια των ασθενών, ελέγχοντας τις αλληλεπιδράσεις των φαρμάκων και παρέχοντας συμβουλές στους ασθενείς σχετικά με τη σωστή λήψη τους. Τα ψηφιακά συστήματα βοηθούν στην αποφυγή λαθών κατά τη χορήγηση φαρμάκων.

Υπηρεσίες τηλεϊατρικής: Λόγω της αυξανόμενης χρήσης της τηλεϊατρικής, πρέπει να τηρούνται και εδώ τα πρότυπα για την ασφάλεια των ασθενών. Η εμπιστευτικότητα των δεδομένων των ασθενών, οι ακριβείς διαγνώσεις με βάση ψηφιακά δεδομένα και η σαφής επικοινωνία με τους ασθενείς είναι καθοριστικής σημασίας.

Ποια μέτρα λαμβάνονται επί του παρόντος;

Περιγραφή των συστημάτων αναφοράς σφαλμάτων

Τα συστήματα αναφοράς σφαλμάτων αποτελούν βασικά εργαλεία για την καταγραφή και την ανάλυση ιατρικών σφαλμάτων και παρ’ ολίγον σφαλμάτων. Τα συστήματα αυτά έχουν ως στόχο να ενθαρρύνουν το ιατρικό προσωπικό να αναφέρει ανώνυμα σφάλματα ή παρ’ ολίγον σφάλματα (καταστάσεις που παραλίγο να οδηγήσουν σε βλάβη), χωρίς να φοβάται κυρώσεις ή αρνητικές συνέπειες. Στόχος είναι να αντληθούν διδάγματα από αυτά τα περιστατικά και να εισαχθούν συστηματικές βελτιώσεις.

• Παραδείγματα συστημάτων αναφοράς σφαλμάτων:
  • CIRS (Critical Incident Reporting System): Ένα από τα πιο γνωστά συστήματα αναφοράς σφαλμάτων στη Γερμανία είναι το «CIRS – Critical Incident Reporting System». Χρησιμοποιείται σε πολλά νοσοκομεία και επιτρέπει στο προσωπικό να αναφέρει κρίσιμα περιστατικά, τα οποία αξιολογούνται ανώνυμα. Τα συμπεράσματα που προκύπτουν χρησιμοποιούνται για τον εντοπισμό κενών ασφαλείας και την ανάπτυξη προληπτικών μέτρων.
  • PaSIS (Σύστημα Πληροφοριών για την Ασφάλεια των Ασθενών): Το σύστημα αυτό αποτελεί μια υπηρεσία σε εθνικό επίπεδο, την οποία μπορούν να χρησιμοποιούν τόσο οι μονάδες εξωτερικών ιατρείων όσο και οι νοσοκομειακές μονάδες. Επιτρέπει τη διατομεακή αναφορά παρ’ ολίγον σφαλμάτων και κρίσιμων περιστατικών, ώστε να μπορούν να αναπτυχθούν και διατομεακές διαδικασίες μάθησης.

Εκπαιδεύσεις για την ασφάλεια των ασθενών 

Οι τακτικές εκπαιδεύσεις αποτελούν σημαντικό στοιχείο για την ενίσχυση της ευαισθητοποίησης και των ικανοτήτων του ιατρικού προσωπικού όσον αφορά την ασφάλεια των ασθενών. Αυτές οι εκπαιδεύσεις συμβάλλουν στην αλλαγή της κουλτούρας αντιμετώπισης των λαθών, στην έγκαιρη αναγνώριση των κινδύνων και στην κατάλληλη αντιμετώπισή τους.

• Περιεχόμενα των εκπαιδεύσεων:
  • Εκπαίδευση μέσω προσομοίωσης: Με τη βοήθεια ρεαλιστικών προσομοιώσεων αναπαρίστανται τυπικές καταστάσεις κινδύνου. Το ιατρικό προσωπικό μαθαίνει να αντιμετωπίζει, σε ένα ασφαλές περιβάλλον, δυνητικά επικίνδυνες καταστάσεις, όπως για παράδειγμα καταστάσεις έκτακτης ανάγκης ή τη χρήση νέων τεχνολογιών.
  • Εκπαίδευση στην επικοινωνία: Τα λάθη στην επικοινωνία αποτελούν μία από τις συχνότερες αιτίες ιατρικών σφαλμάτων. Τα εκπαιδευτικά προγράμματα επικοινωνίας βοηθούν το ιατρικό προσωπικό να μεταδίδει πληροφορίες με σαφήνεια και ακρίβεια, ιδίως κατά τη μεταφορά ασθενών από το ένα τμήμα στο άλλο.
  • Ευαισθητοποίηση σε θέματα ασφάλειας και κουλτούρα αντιμετώπισης λαθών: Στα εκπαιδευτικά προγράμματα μεταδίδεται το πόσο σημαντικό είναι να αναφέρονται τα λάθη και να αντλούνται διδάγματα από αυτά, αντί να συγκαλύπτονται.

Λίστες ελέγχου και τυποποιημένες διαδικασίες εργασίας

Οι λίστες ελέγχου και οι τυποποιημένες διαδικασίες εργασίας αποτελούν αποτελεσματικά εργαλεία για τη μείωση των ανθρώπινων λαθών. Διασφαλίζουν ότι τηρούνται όλα τα απαραίτητα βήματα σε μια θεραπευτική διαδικασία και ελαχιστοποιούν τον κίνδυνο παράλειψης σημαντικών πτυχών.

• Παραδείγματα λιστών ελέγχου:
  • Λίστα ελέγχου ασφάλειας της ΠΟΥ για χειρουργικές επεμβάσεις: Αυτή η λίστα ελέγχου περιλαμβάνει διάφορες ενότητες που πρέπει να ολοκληρωθούν πριν, κατά τη διάρκεια και μετά από μια χειρουργική επέμβαση. Σε αυτές περιλαμβάνονται, για παράδειγμα, ο έλεγχος της ταυτότητας του ασθενούς, ο χώρος της επέμβασης και η διαθεσιμότητα των εργαλείων.
  • Λίστες ελέγχου φαρμάκων: Αυτές οι λίστες ελέγχου βοηθούν στον έλεγχο της σωστής δοσολογίας των φαρμάκων, του χρόνου και του τρόπου χορήγησής τους, καθώς και των πιθανών αλληλεπιδράσεων.
• Τυποποιημένες διαδικασίες εργασίας: Πρόκειται για καθορισμένες διαδικασίες που πρέπει να τηρούνται από όλο το προσωπικό. Παραδείγματα αποτελούν τα πρωτόκολλα για τον χειρισμό φαρμάκων υψηλού κινδύνου ή οι καθορισμένες διαδικασίες για την ταυτοποίηση των ασθενών.

Σύγχρονες τεχνολογίες όπως ο ηλεκτρονικός φάκελος υγείας (eGA)

Ο ηλεκτρονικός φάκελος υγείας (eGA) είναι ένα ψηφιακό σύστημα που αποθηκεύει κεντρικά όλες τις σημαντικές πληροφορίες υγείας ενός ασθενούς και τις καθιστά προσβάσιμες. Προσφέρει πολλά πλεονεκτήματα όσον αφορά την ασφάλεια των ασθενών:

• Λειτουργίες του ηλεκτρονικού φακέλου υγείας:
  • Κεντρική πρόσβαση στα δεδομένα των ασθενών: Οι γιατροί και το νοσηλευτικό προσωπικό μπορούν ανά πάσα στιγμή και από οπουδήποτε να έχουν πρόσβαση σε σημαντικές πληροφορίες, όπως διαγνώσεις, σχέδια φαρμακευτικής αγωγής, αλλεργίες και προηγούμενες θεραπείες. Αυτό μειώνει τον κίνδυνο λανθασμένων διαγνώσεων και σφαλμάτων στη φαρμακευτική αγωγή.
  • Σχέδια φαρμακευτικής αγωγής: Το eGA επιτρέπει την προβολή των τρεχόντων σχεδίων φαρμακευτικής αγωγής και τον εντοπισμό πιθανών αλληλεπιδράσεων, κάτι που είναι ιδιαίτερα σημαντικό για ασθενείς που λαμβάνουν πολλά φάρμακα.
  • Λειτουργίες υπενθύμισης: Οι ασθενείς ενημερώνονται για προγραμματισμένες προληπτικές εξετάσεις, εμβολιασμούς ή ιατρικά ραντεβού, γεγονός που βελτιώνει την πρόληψη και τη θεραπεία των ασθενειών.
  • Συναγερμοί ασφαλείας: Σε περίπτωση αντενδείξεων, αλλεργιών ή πιθανών σφαλμάτων στη φαρμακευτική αγωγή, μπορούν να δημιουργηθούν αυτόματες προειδοποιήσεις, προκειμένου να εφιστηθεί η προσοχή του ιατρικού προσωπικού σε πιθανούς κινδύνους.

Έργα για τη βελτίωση της ασφάλειας των ασθενών

• Συμμαχία Δράσης για την Ασφάλεια των Ασθενών (APS): Η APS δραστηριοποιείται σε εθνικό επίπεδο για τη βελτίωση της ασφάλειας των ασθενών και αναπτύσσει κατευθυντήριες γραμμές, συστάσεις δράσης και εκπαιδευτικό υλικό για το ιατρικό προσωπικό. Επιπλέον, η APS διοργανώνει το ετήσιο «Γερμανικό Βραβείο για την Ασφάλεια των Ασθενών», στο πλαίσιο του οποίου βραβεύονται καινοτόμα έργα.

• «Ασφαλές Χειρουργείο» – Έργο για την ασφάλεια των χειρουργικών επεμβάσεων: Το έργο αυτό στοχεύει στην αύξηση της ασφάλειας κατά τη διάρκεια των χειρουργικών επεμβάσεων, μέσω της εισαγωγής τυποποιημένων λιστών ελέγχου και ροών εργασίας. Το έργο «Ασφαλές Χειρουργείο» έχει συμβάλει στη μείωση των επιπλοκών κατά τη διάρκεια των χειρουργικών επεμβάσεων.

• «Μαζί για περισσότερη ασφάλεια»: Ένα έργο που ενθαρρύνει τους ασθενείς, τους συγγενείς και το ιατρικό προσωπικό να συνεργάζονται και να φροντίζουν από κοινού για περισσότερη ασφάλεια στον τομέα της υγείας. Σε αυτό περιλαμβάνονται ενημερωτικές εκδηλώσεις, φυλλάδια και διαδικτυακές πλατφόρμες που ενημερώνουν τους ασθενείς σχετικά με τα δικαιώματα και τις δυνατότητές τους.

Τι μπορεί να κάνει ο κάθε ασθενής;

Οι ασθενείς και οι συγγενείς τους διαδραματίζουν επίσης σημαντικό ρόλο στην ασφάλεια των ασθενών. Ακολουθούν μερικοί τρόποι με τους οποίους μπορούν να συμβάλουν:

• Ενεργή συμμετοχή: Οι ασθενείς πρέπει να συμμετέχουν ενεργά στη διαδικασία της θεραπείας τους, να θέτουν ερωτήσεις και να διασφαλίζουν ότι κατανοούν όλες τις σημαντικές πληροφορίες σχετικά με τις διαγνώσεις, τις θεραπείες και τα φάρμακα.
• Τήρηση καταλόγου φαρμάκων: Είναι χρήσιμο να τηρείτε έναν ενημερωμένο κατάλογο όλων των φαρμάκων, συμπεριλαμβανομένης της δοσολογίας και των ωρών λήψης, και να τον φέρνετε μαζί σας σε κάθε επίσκεψη στον γιατρό.
• Προετοιμασία για τις επισκέψεις στον γιατρό: Οι ασθενείς πρέπει να προετοιμάζονται για τις επισκέψεις στον γιατρό, φέρνοντας μαζί τους όλα τα σημαντικά έγγραφα, τις ερωτήσεις και τις πληροφορίες σχετικά με τα τρέχοντα συμπτώματα ή τις προηγούμενες θεραπείες.
• Να θέτουν ερωτήσεις σχετικά με την ασφάλεια: Οι ασθενείς δεν πρέπει να διστάζουν να ρωτήσουν το ιατρικό προσωπικό, για παράδειγμα, αν έχει ελεγχθεί η ταυτότητά τους ή αν τηρούνται τα μέτρα υγιεινής.

Η ασφάλεια των ασθενών σημαίνει κάτι περισσότερο από απλά αριθμούς και στατιστικά στοιχεία – συμβολίζει την εμπιστοσύνη που εναποθέτουμε στα χέρια των γιατρών, του νοσηλευτικού προσωπικού και ολόκληρου του συστήματος υγείας. Πρόκειται για ανθρώπους που, στις πιο ευάλωτες στιγμές τους, ελπίζουν να λάβουν την καλύτερη δυνατή φροντίδα. Κάθε λάθος μπορεί να αλλάξει μια ζωή για πάντα, αλλά κάθε πρόοδος, κάθε ειλικρινής συζήτηση και κάθε συναντήσεις που προσφέρουν μάθηση έχουν τη δυνατότητα να προστατεύσουν ζωές.

Αν θέλουμε πραγματικά να βελτιώσουμε την ασφάλεια των ασθενών, πρέπει να αναλάβουμε από κοινού την ευθύνη, να δείξουμε ενσυναίσθηση και να δημιουργήσουμε μια κουλτούρα στην οποία η ειλικρίνεια και η εμπιστοσύνη βρίσκονται στο επίκεντρο. Είναι ένας δρόμος που απαιτεί θάρρος και αφοσίωση, αλλά κρύβει επίσης ελπίδα και την ευκαιρία να γίνουμε ισχυρότεροι και καλύτεροι από τα λάθη μας. Διότι, τελικά, το ζητούμενο είναι κάθε άνθρωπος να μπορεί να εμπιστεύεται, στις πιο δύσκολες στιγμές του, ότι θα λάβει ασφαλή περίθαλψη – και ακριβώς αυτή είναι η ουσία της ανθρωπιάς στον τομέα της υγείας.